Veelgestelde vragen over reanimeren

Deze FAQ wordt binnenkort aangevuld met meer vragen!

In deze FAQ hebben we alle vragen gebundeld die we krijgen tijdens onze lessen op middelbare scholen of aan volwassenen. Het zijn er behoorlijk veel geworden! Vooral middelbare scholieren stellen immers de meest nieuwsgierige en soms vreemdste vragen. Ook bevat deze FAQ enkele hardnekkige reanimatiemythes waar ook wij een tijd in hebben geloofd. De meest eenvoudige vragen over reanimatie hebben we niet opgenomen, zoals de vraag hoe je een AED precies bedient, waarom je niet te hard moet beademen of wanneer je mag stoppen met reanimeren. Daar wordt tijdens onze cursussen al uitgebreid bij stilgestaan.

Fysiologie

Hoe lang kunnen hersenen zonder zuurstof?

Er is geen exacte tijd waarna je zeker weet dat er schade aan de hersenen optreedt. Bedenk dat als je “alleen maar” niet ademt, dat er dan nog heel wat zuurstof in het bloed zit dat rondgepompt blijft worden. Zo kun je best een aantal minuten overleven voordat het hart ermee stopt. Als je (om een andere reden) een circulatiestilstand krijgt, dan is er geen aanvoer meer van vers bloed in de hersenen. Binnen enkele seconden verlies je het bewustzijn. Het duurt dan ook niet lang voordat de hersenen schade oplopen. Hoe langer dat duurt hoe ernstiger en hoe blijvender die schade zal zijn.

Na 6 minuten zonder borstcompressies, beademingen en aangesloten AED zal de schade al ernstig zijn. Vandaar dat we spreken over zogenaamde 6-Minutenzones waarbinnen slachtoffers binnen die tijd kunnen worden geholpen. Als de AED eerder kan worden aangesloten, kan zelfs 50-70% overleven! Daarnaast zal het zo snel mogelijk starten met goede borstcompressies en beademingen ook een belangrijk verschil maken qua hersenschade.

Hoe vaak komt een circulatiestilstand voor in Nederland?

Beter is het om te vragen hoe vaak een reanimatie plaatsvindt. Het is een beetje flauw, maar uiteindelijk overlijdt iedereen met een circulatiestilstand. Lang niet iedereen wordt gereanimeerd en dat is ook lang niet altijd wenselijk. Mogelijk komt dat ook naar voren in het feit dat bij de meeste reanimaties (ca. 75%) er een getuige van de circulatiestilstand was. Als het slachtoffer veel later wordt gevonden, dan is het immers niet zinvol om reanimatie te starten.

Buiten het ziekenhuis komt een reanimatie ongeveer 125 keer per week voor. De gemiddelde leeftijd ligt ongeveer op 65 jaar. Het overgrote deel van de slachtoffers is man, namelijk ongeveer 70%. Ook ongeveer 70% van de reanimaties vindt plaats in de thuissituatie, dus niet op een openbare plek.

Gelukkig is er meestal (>75%) al iemand gestart met reanimeren, voordat de ambulance er is. Dat zal mede te danken zijn aan de instructies van de meldkamer aan de melder. De ambulance is er overigens gemiddeld binnen 8 minuten. Helaas komt het nog relatief weinig voor dat er een AED is aangesloten (<65%) en duurt dit in 75% van de gevallen langer dan 6 minuten. Dit zijn cijfers van een paar jaar oud. Waarschijnlijk is de situatie de afgelopen 2 jaar iets verbeterd en zal er de komende jaren meer verbetering plaatsvinden.

Klopt het dat iemand die een circulatiestilstand heeft al z’n plas en poep laat lopen?

Ja, bij iedere aandoening die zorgt voor een diepe en lange bewusteloosheid kan het gebeuren dat iemand de urine en soms ook de ontlasting laat lopen. Dat komt omdat bij diepe bewusteloosheid ook de sluitspieren ontspannen.


Terug naar de inhoudsopgave

Veiligheid

Hoe kan ik een vergiftiging met koolstofmonoxide herkennen?

Dat is heel lastig. Je kunt koolstofmonoxide (CO) niet ruiken. De eerste lichamelijke symptomen van een koolmonoxidevergiftiging lijken op een griepje: lichte hoofdpijn, misselijkheid, overgeven en vermoeidheid. Je hoeft natuurlijk niet bij ieder slachtoffer binnenshuis bang te zijn voor een CO-vergiftiging, maar als er verdachte signalen zijn of als je zelf symptomen voelt moet je er zeker aan denken. CO-vergiftiging komt nog steeds met enige regelmaat voor. Lees wat je kunt doen op: https://www.brandweer.nl/brandveiligheid/koolmonoxide

Mag je een slachtoffer verplaatsen uit een onveilige situatie?

Het liefst verplaats je een slachtoffer natuurlijk zo min mogelijk. Als je de onveilige situatie niet kunt veranderen, dan zul je het slachtoffer wel moeten verplaatsen. Hierin moet je zelf een afweging maken. Ook in een kleine ruimte is hulp verlenen onhandig. De meest efficiënte manier om een slachtoffer te verplaatsen is met de Rautekgreep.


Terug naar de inhoudsopgave

Bewustzijn controleren

Moet je geen pijnprikkel toedienen om het bewustzijn te controleren?

Nee, bij een circulatiestilstand is dat tijdsverspilling en daarom zit de pijnprikkel niet (meer) in het reanimatieprotocol. Een pijnprikkel kun je toepassen als je de exacte mate van bewusteloosheid wilt vaststellen. Dat is bij een circulatiestilstand niet nodig, want dan is er altijd sprake van diepe bewusteloosheid. Enige druk op de schouders is dan voldoende als eerste controle.

Wat moet je doen als iemand op z’n buik ligt?

Eventueel kun je een slachtoffer dan op dezelfde manier aanspreken en “aanschudden”. Misschien merk je dan ook al of het slachtoffer nog ademt. Nog beter is het om zo min mogelijk tijd te verliezen en iemand gelijk op z’n rug te draaien. Je kunt het slachtoffer dan veel beter beoordelen. Het maakt niet zo heel veel uit hoe je dit doet, maar er zijn wel meerdere handige manieren om het zo makkelijk en zo snel mogelijk te doen. Kijk bijvoorbeeld op: https://www.eerstehulpwiki.nl/wiki/index.php/Buik-naar-rugligging


Terug naar de inhoudsopgave

Alarmeren

Kun je in het buitenland ook 112 bellen?

Ja, je kunt het alarmnummer 112 bellen in alle landen van de Europese Unie (EU) en in een aantal andere landen. Kijk voor meer informatie op: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/alarmnummer-112/vraag-en-antwoord/112-bellen-in-buitenland

Waarom moet je zo snel 112 bellen?

In Nederland hebben we er sinds 2015 voor gekozen om nog eerder 112 te bellen dan in de Europese richtlijnen staat. Daar zijn meerdere belangrijke redenen voor. Ten eerste krijgt de melder dan zo snel mogelijk ondersteuning van de centralist. De centralist kan dan direct adviezen geven en zelfs de melder instrueren te gaan reanimeren. Ten tweede is het goed om zo vroeg mogelijk 112 te bellen. Als er daadwerkelijk een ambulance nodig is, dan is deze er des te eerder. Vroeg bellen kan zomaar een minuut schelen vergeleken met later bellen. Ten derde is er überhaupt geen bezwaar om 112 te bellen als dat misschien nodig is. Als de situatie achteraf toch niet zo ernstig blijkt, dan zal geen enkele centralist je kwalijk nemen, dat je hebt gebeld.

Wanneer komt de traumaheli?

Het zogenaamde Mobiel Medisch Team (MMT) komt met de traumahelikopter bij veel levensbedreigende situaties. Alleen bij een reanimatie van volwassenen zonder bijzondere omstandigheden komt het MMT niet. Ze komen bijvoorbeeld wel naar een kinderreanimatie, verstikking en allerlei trauma. De juiste informatie naar de meldkamer vanuit de melder is hierbij dus erg belangrijk. Zie voor meer informatie: http://www.lnaz.nl/cms/Inzet-_en_cancelcriteria_MMT_-_LNAZ-AZN.PDF

Wat moet je doen als je helemaal alleen bent met een slachtoffer en je hebt geen mobiele telefoon bij je?

Natuurlijk is dit de meest ongelukkige situatie bij een reanimatie. Je moet dan vooral je gezonde verstand gebruiken en handelen naar de situatie. Misschien kun je door heel hard om hulp te roepen wel iemand bereiken. Bedenk vooral ook dat de ideale keuze niet bestaat in deze situatie en dat het onmogelijk is om alle opties af te wegen op dat moment.

Enkele aanwijzingen die voor kinderen gelden, kunnen misschien toch wat tips geven voor het handelen bij volwassenen. Bij kinderen is vaak een verstikking of een verslikking de oorzaak van de circulatiestilstand. Daarom moet je beginnen met reanimeren en pas na 1 minuut hulp gaan zoeken. Er is namelijk een grote kans dat je met de reanimatie het probleem verhelpt. Wanneer een kind daarentegen plotseling het bewustzijn heeft verloren zonder tekenen van verslikking, dan ligt de oorzaak misschien toch bij het hart. Dan mag je het kind zelfs kort alleen laten om 112 te bellen en een AED te halen voordat je gaat reanimeren. Dit laatste zou dus ook standaard voor volwassenen kunnen gelden. Wanneer je gaat reanimeren zonder hulp op komst en zonder AED, dan heeft dat bij volwassenen immers weinig zin.

Worden de exacte locatiegegevens van je mobiele telefoon automatisch doorgestuurd naar de meldkamer?

Nee, dat is op dit moment nog niet zo. Hoogstens de locatie van de zendmast waar je mee belt is bekend. Ook die gegevens komen niet automatisch bij de juiste meldkamer terecht. Proeven met exacte locatiebepaling worden slechts in sommige regio’s gedaan. In het buitenland is hier wel ervaring mee. Wellicht dat dit over een aantal jaar ook in heel Nederland mogelijk zal zijn. Op dit moment (2018) wordt de hele meldkamerorganisatie vernieuwd. Misschien dat daarna ook andere innovaties mogelijk zullen worden, zoals het delen van beelden.


Terug naar de inhoudsopgave

Luchtweg vrijmaken

Kan een slachtoffer zijn eigen tong inslikken?

Nee, dat kan niet letterlijk. Zo wordt het soms wel genoemd, wanneer de achterkant van de tong de luchtweg blokkeert. De tong zakt naar achteren als een bewusteloos slachtoffer verslapt is. De afbeelding maakt duidelijk hoe dat werkt en hoe je het probleem kan verhelpen met de chin lift. Cowboyverhalen over gescheurde tongriempjes als oorzaak en veiligheidsspelden door de tong en de lip als oplossing kunnen we dus ook naar het land der fabelen verwijzen.

Moet je een kunstgebit verwijderen?

Als een kunstgebit normaal in de mond zit, hoef je er niets mee te doen. De beademingen worden mogelijk juist lastiger als je het gebit onnodig verwijdert. Wanneer een kunstgebit scheef in de mond zit, kun je deze het beste terug op de plek duwen of toch verwijderen.

Wanneer kijk je in de mond?

De meeste reanimaties bij volwassenen vinden plaats bij slachtoffers met een hartziekte. Het is dan zinloos om een mondinspectie uit te voeren. Zelfs als de luchtweg wel wordt geblokkeerd door een voorwerp, dan zit het meestal dieper in de luchtweg. Dan is de kans klein dat je erbij kunt. Het is dus belangrijk om niet teveel tijd te verliezen met het kijken in de mond. Natuurlijk hoort het wel bij een volledig medisch onderzoek, maar minder bij een reanimatie. Volgens de richtlijnen mag je bij volwassenen in de mond kijken als de borstkas niet omhoog komt bij het beademen. Er kunnen natuurlijk ook andere redenen zijn waarom het beademen niet lukt. Het is dan ook aan te raden om eerst zeker te zijn dat je de chin-lift goed uitvoert, voordat je een mondinspectie doet.

Bij kinderen kun je ook in de mond kijken als het beademen niet lukt. Als er sprake is van een verstikking/verslikking bij kinderen moet je zelfs iedere keer kijken voordat je gaat beademen. Het voorwerp kan immers omhoog zijn gekomen door de borstcompressies. Dit is natuurlijk ook bij volwassenen met een verslikking geen gekke gedachte, hoewel dat niet zo in de richtlijn staat. Het blijft belangrijk om niet teveel tijd te verliezen. Dus kijk kort met goed licht en doe slechts 1 poging om het voorwerp te verwijderen als je erbij kunt.


Terug naar de inhoudsopgave

Ademhaling controleren

Hoe kun je het verschil bepalen tussen een circulatiestilstand en een epileptische aanval?

Dat kan soms lastig zijn. Ook bij een epileptische aanval kan de ademhaling even stoppen of krampachtig zijn. Bij een circulatiestilstand kan een slachtoffer soms kortdurend trekkingen vertonen. Het onderscheid is meestal wel te maken door naar het gehele gedrag van het slachtoffer te kijken, maar dan nog kun je je vergissen. Bij enige twijfel start je altijd met reanimeren. Als je zeker weet dat het om een epileptische aanval gaat, kun je het slachtoffer misschien comfortabel neerleggen. Stop nooit met het controleren van de ademhaling voor het geval je het toch mis hebt!

Moet je bij hyperventilatie ook reanimeren?

Dit is geen normale ademhaling. Als je de richtlijnen precies opvolgt, moet je dus reanimeren. Maar als er alleen sprake is van een snelle ademhaling zonder “gaspen”, dan is reanimeren waarschijnlijk niet zinvol. Waarschijnlijk is er iets anders aan de hand dan een circulatiestilstand. Natuurlijk moet je wel medische hulp inschakelen en het slachtoffer goed in de gaten houden. Als het slachtoffer toch stopt met ademen, moet je direct beginnen met reanimeren. Ook als je twijfelt kun je het beste wel beginnen met reanimeren.

Waarom voelen we niet naar de pols van het slachtoffer?

Het is gebleken dat zowel leken als medici in een spoedsituatie niet nauwkeurig naar een hartslag kunnen voelen aan de pols of in de hals. Het kan bijvoorbeeld lastig zijn om de slagader te vinden en ook kun je je eigen hartslag voelen. Bij het controleren van de ademhaling kun je 3 zintuigen gebruiken en dit is dus nauwkeuriger. Bovendien is de kans zeer groot dat er bij ademstilstand ook een circulatiestilstand is. Er ontstaat zelfs altijd een circulatiestilstand, wanneer de ademstilstand lang genoeg geduurd heeft. Daarom is het logisch dat de nieuwste richtlijnen adviseren direct te starten met reanimeren als een slachtoffer niet ademt.

Wanneer je iemand ziet gaspen, kun je dan direct beginnen met de borstcompressies?

Als je het kenmerkende gaspen herkent, dan weet je eigenlijk wel dat er geen ademhaling zal zijn en kun je met de borstcompressies beginnen. Het is ook zeker niet verkeerd om toch de ademweg te openen en zo toch de ademhaling te controleren. Als je dan toch een ademhaling hoort, controleer dan wel extra goed of het een normale ademhaling blijft.


Terug naar de inhoudsopgave

Borstcompressies en beademingen

Kun je als je met meerdere hulpverleners bent ook de borstcompressie en de beademingen afwisselen?

Ja, dat kan, dus het is niet fout als je dat doet. Het wordt echter niet aangeleerd aan leken. Op straat ben je waarschijnlijk geen geolied reanimatieteam en op deze manier afwisselen zorgt misschien voor meer onderbrekingen en verwarring. Bovendien doet dezelfde persoon dan steeds het zwaarste werk. Om deze redenen is gekozen om na 2 minuten alles af te wisselen. Dat mag bij vermoeidheid natuurlijk gerust eerder. Als je na de beademingen wisselt, dan hoeft de reanimatie niet onderbroken te worden.

Kun je de beademing ook weglaten en alleen borstcompressies uitvoeren?

In het begin van een circulatiestilstand zit er nog genoeg zuurstof in het bloed. Dat duurt alleen niet lang. Het indrukken van de borstkas is waarschijnlijk niet genoeg om te zorgen voor genoeg verse lucht. Binnen ongeveer 2 minuten zal er alleen nog maar zuurstofarm bloed worden rondgepompt en dat is dus veel minder nuttig. In het buitenland – waar veel minder mensen een reanimatiecursus hebben gevolgd – wordt soms wel geadviseerd om alleen borstcompressies te doen. Hetzelfde geldt voor mensen die in Nederland 112 bellen en nooit een cursus hebben gevolgd. Voor mensen die kunnen beademen blijft het advies om ook daadwerkelijk de beademingen toe te passen. Als je alleen bent en tijdens het reanimeren belt met het alarmnummer (op speakerfunctie), is het niet erg als je pas begint met beademen als je de vragen van de centralist hebt beantwoord. Ten slotte hoef je natuurlijk niet tegen je eigen gevoel in te gaan als je het echt vervelend vindt om te beademen.

Waarom is de verhouding tussen borstcompressies en beademingen veranderd naar 30:2?

Veel details van het reanimeren zijn de afgelopen jaren veranderd. Op basis van dierproeven, wiskundige modellen en cijfers uit de praktijk blijkt dat een verhouding van ongeveer 30 borstcompressies en 2 beademingen het beste is. Het bloed heeft even tijd nodig om goed op gang te komen, vandaar dat de verhouding niet te laag moet zijn. Bovendien is deze verhouding voldoende om het bloed van zuurstof te voorzien. Mocht je lang geleden een reanimatiecursus hebben gevolgd en “per ongeluk” op de oude manier hebben gereanimeerd dan is dat ook heel goed! De nieuwe richtlijnen zijn alleen net een beetje beter.


Terug naar de inhoudsopgave

Borstcompressies

Als een slachtoffer grote borsten heeft, heb je daar dan geen last van?

Nee, meestal niet. Grote borsten vallen meestal een beetje naar de zijkant, helemaal als de bh is losgeknipt om de AED te plakken. Als een vrouw grote borstimplantaten heeft, kun je daar wel een beetje last van hebben. Probeer er dan iets anders voor te gaan zitten en je handen een beetje te draaien. Zorg wel dat je met de hiel van hand op de juiste plek druk blijft geven.

In (oude) films zie je soms wel eens mensen gereanimeerd worden door een harde klap met de vuist op de borstkas. Wanneer moet je dit doen?

Net als de heftige schok die van een plotselinge “flatline” weer een normaal ritme maakt is dit fenomeen waarschijnlijk met name bedoeld voor extra dramatiek. Er is ooit wel eens gedacht dat de zogenaamde “precordiale stomp” nuttig kon zijn. Dat is misschien ook wel zo, maar alleen in hele specifieke situaties. Wanneer een patiënt bij een ingreep al aan de hartmonitor ligt heb je een kleine kans om met zo’n stomp of zelfs door de patiënt te laten hoesten specifieke dodelijke hartritmes te herstellen. Dat is in het dagelijks leven dus helemaal niet zinvol.

Kan een LUCAS betere borstcompressies geven dan een mens?

Wetenschappelijke onderzoeken laten geen duidelijk verschil zien in resultaat. Daar zou je voorzichtig uit kunnen concluderen dat de kleine foutjes die een mens maakt niet zo erg zijn voor het slachtoffer. Los van het wetenschappelijke bewijs, is het overduidelijk dat mechanische borstcompressies een aantal voordelen hebben. Je hebt geen onderbrekingen meer met een apparaat als de LUCAS, AutoPulse of corpuls. Ook is het veel makkelijker in het transport. Daarom worden deze apparaten veel gebruikt. Het is nog niet goed mogelijk deze apparaten bij kleine kinderen te gebruiken. Ook bij bepaalde verwondingen aan de borstkas is het beter om handmatig borstcompressies te geven.

Kan het kwaad om borstcompressies te doen bij iemand die geen circulatiestilstand heeft?

Allereerst moet benadrukt worden dat je bij twijfel altijd moet starten met reanimeren. Het komt namelijk vaak voor dat iemand onterecht niet wordt gereanimeerd. Andersom komt veel minder vaak voor. Daarnaast ontstaat zelden grote schade, voordat je merkt dat het slachtoffer geen circulatiestilstand heeft.

Borstcompressies zijn natuurlijk niet helemaal onschuldig, aangezien je de borstkas behoorlijk hard moet indrukken. Allereerst doen borstcompressies veel pijn. Dat heeft als voordeel dat je het daardoor snel zal merken als iemand niet diep bewusteloos is. Verder komen ribbreuken en breuken van het borstbeen heel vaak voor. Er kan schade ontstaan aan de maag, milt en longen, maar dat is zelden ernstig. Het hart kan soms wel beschadigen, maar vermoedelijk alleen bij lang reanimeren met (te) veel kracht. In ieder geval zul je waarschijnlijk geen ritmestoornis veroorzaken door borstcompressies.

Kun je ook borstcompressies geven als iemand open hartchirurgie heeft gehad?

Ja, ondanks dat dit mogelijk meer schade geeft dan bij het gemiddelde slachtoffer, is deze levensreddende handeling essentieel. Alleen binnen het ziekenhuis kan vaker achter elkaar een schok worden gegeven als alternatief. Ook buiten het ziekenhuis is het natuurlijk belangrijk om zo snel mogelijk een AED te gebruiken.

Maakt het uit welke hand je bovenop houdt bij de borstcompressies?

Nee, je mag doen wat je prettig vindt. Eventueel kun je afwisselen als je last krijgt van je handen.

Moet je de kleding verwijderen om borstcompressies te geven?

Nee, verlies daar geen tijd mee. Dat komt pas aan de orde als de AED moet worden aangesloten en dat gaat dan veel makkelijker met de schaar die bij de AED zit. Mogelijk heeft een slachtoffer een dikke jas aan, waardoor je niet goed kan zien en voelen waar je precies de borstcompressies moet geven. Deze kun je dan wel open maken als dat niet teveel tijd kost.


Terug naar de inhoudsopgave

Beademingen

Is mond-op-neusbeademing ook mogelijk?

Ja, dat kan zeker, bijvoorbeeld bij verwondingen aan de mond, als de mond niet kan worden geopend, als er lucht blijft ontsnappen bij mond-op-mond beademing of bij beademingen in het water. Natuurlijk moet je dan juist de mond dicht houden om daar geen lucht uit te laten ontsnappen. Dat kan natuurlijk lastig zijn bij ernstige verwondingen aan de mond.

Kan ik ziektes oplopen door het beademen?

De kans van het oplopen van ziekten tijdens mond-op-mond beademen is zeer klein. Natuurlijk kun je verkouden worden of griep krijgen, maar ernstige besmettelijke aandoeningen zijn in Nederland zeldzaam. Daarnaast is de kans op overdracht sowieso klein, dus ook in het buitenland. Wanneer er braaksel of bloed aanwezig is, is deze kans wel groter. Natuurlijk kun je dit wegvegen. Speciale maskers met filters of ventielen kunnen het risico ook verkleinen. Hier moet je wel mee hebben geoefend om ze goed te gebruiken. Wanneer je echt niet wilt beademen, ga dan in ieder geval door met de compressies (zie de vraag over “alleen borstcompressies”).

Kun je iemand beademen als het slachtoffer nog aan het gaspen is?

Gaspen is geen ademhaling en je moet dus beginnen met reanimeren. Er bestaan verschillende vormen van gasping. Met name aan het begin van de circulatiestilstand bestaat het gaspen mogelijk nog uit een soort abnormale ademhalingsbeweging. Dan is het mogelijk lastig om daar tegenin te beademen en dan kun je het later opnieuw proberen. Als de beweging meer lijkt op een vis op het droge, zul je daarvan waarschijnlijk weinig hinder hebben.

Zit er niet te weinig zuurstof voor het slachtoffer in je eigen uitgeademde lucht?

In uitgeademde lucht zit 17% zuurstof en 4% koolstofdioxide. Dat is natuurlijk minder goed dan verse lucht met 21% zuurstof en 0,03% koolstofdioxide. Toch is uitgeademde lucht voldoende om zuurstof in het bloed te krijgen en het koolzuurgehalte van het bloed te verminderen. Je hoeft ook niet per se heel ver van het gezicht van het slachtoffer zelf een nieuwe teug lucht te nemen (de lucht vermengt zich snel genoeg), maar het is natuurlijk wel zo fris voor jezelf om snel een klein beetje afstand te nemen.


Terug naar de inhoudsopgave

AED

Als het slachtoffer wonden heeft op de plaats waar je een elektrode moet plakken, kun je deze dan gewoon plakken?

Ja, in principe kun je de elektroden op elk soort wond plakken. Bij een circulatiestilstand heeft de AED immers prioriteit boven een wond. Kleine wonden vormen sowieso geen probleem. Bij grote wonden moet je je gezond verstand gebruiken. Je kunt de plakkers gewoon plakken, maar als je denkt dat het beter is om de plakker een beetje te verplaatsen, dan mag je dat doen. Eventueel moet je de andere elektrode dan ook iets verplaatsen, om te zorgen dat de stroom precies door het hart gaat. Het kan zijn dat de AED verbranding van de wond veroorzaakt, maar dat is acceptabel bij een circulatiestilstand. Vanwege de circulatiestilstand zal er weinig bloed uit de wond stromen. Als het bloed het plakken van de elektroden toch moeilijk maakt, kun je het bloed wegvegen.

Als je het slachtoffer aanraakt tijdens de analyse, kan de AED dan je eigen ritme meten?

Nee, dat is niet mogelijk. Wel zal de AED de analyse afbreken als deze te erg wordt verstoord door beweging van buitenaf. De AED zal de analyse hervatten als het slachtoffer stil ligt.

Hoe sterk is de schok die een AED geeft?

Dat verschilt per AED en per persoon. Sommige AED’s passen de schok automatisch aan het slachtoffer aan. Andere AED’s geven een standaard schok. Als er na de eerste schok meer schokken nodig zijn, geeft vrijwel iedere AED daarna sterkere schokken. De energie van de schok wordt aangegeven in Joule (J). De meeste AED’s geven schokken tussen de 150 – 360 J. Als er een kindermodus is dan ligt dit rond de 50 – 85 J. De spanning ligt ergens tussen de 500 – 2000 Volt (V) of zelfs hoger. Ter info: De stroomsterkte is ongeveer 10 – 30 Ampère (A) tot maximaal ca. 65 A. De stroom gaat enkele milliseconden (ms) de ene kant op en enkele milliseconden de andere kant op. Deze twee stromen verschillen een klein beetje van elkaar. De weerstand van een menselijk lichaam tussen de elektroden is 25 – 175 Ohm.

Hoeveel schokken kan een AED met een volle batterij geven?

Tientallen, soms wel 200.

Kan een AED een schok geven als dit niet nodig is?

Nee, een AED kan in principe alleen een schok geven als er een schokbaar ritme wordt gemeten. Alleen dan zal een eventuele schokknop (op de AED) werken.

Kan een slachtoffer direct weer wakker worden na een schok met de AED?

Het kan zijn dat 1 schok genoeg is om het hart van een slachtoffer weer zelf te laten kloppen. Het is dan mogelijk dat een slachtoffer vrij snel weer bij kennis komt en volledig helder naar het ziekenhuis kan gaan met de ambulance. Natuurlijk komt het slachtoffer ook dan geleidelijk bij kennis en duurt dit wel een paar minuten. Vaak zijn er toch meerdere schokken nodig en gaat het slachtoffer niet volledig bij bewustzijn naar het ziekenhuis. Dit is van meerdere factoren afhankelijk, maar vooral van de duur van de circulatiestilstand.

Kun je andere stroombronnen gebruiken om te defibrilleren, zoals een Taser, een accu of losse elektriciteitsdraden uit een stopcontact?

Nee, andere stroombronnen hebben een ander voltage, een andere stroomgrootte en een andere tijdsduur. Daarom zijn ze niet te gebruiken om te defibrilleren. Zie voor de juiste waarden de vraag over de schok van de AED.

Kun je de elektroden andersom plakken?

Ja, je kunt de elektroden wel onderling omwisselen, maar in spiegelbeeld plakken kun je beter niet doen. Het plakken in spiegelbeeld betekent dus op de linker borst en in de rechter zij. De schok zal dan voor een groot gedeelte niet door het hart gaan. Onderling omwisselen kan wel, dus de ene plakker op de plek van de ander en vice versa. Hoewel de stroom tussen de elektroden niet helemaal symmetrisch is, lijkt dat bij dierproeven niet uit te maken. Er staat maar één locatie per plakker om verwarring te voorkomen. Zo worden de plakkers zo snel mogelijk geplaatst.

Kun je zelf een schok krijgen als je het slachtoffer aanraakt tijdens de schok?

Ja, dat is zeker mogelijk. Of je als hulpverlener een schok kan voelen hangt af van waar en hoe je het slachtoffer aanraakt. De gevaren zijn gelukkig niet groot en meestal beperkt tot een kortdurend tintelend gevoel. Er is zelfs geëxperimenteerd met het geven van een schok tijdens de borstcompressies. Toch is dat niet aan te raden. Ook medische handschoenen beschermen niet genoeg. Natuurlijk moet je de borstcompressies zo kort mogelijk onderbreken en je kunt gelijk (her)starten na de schok. Je hoeft daarvoor niet de aanwijzing van de AED af te wachten.

Waarom moet je de elektroden van een AED niet op een pacemaker of ICD plakken?

Het idee is dat de pacemaker of ICD dan kan beschadigen. Daarom wordt het aangeraden om minstens 8 cm afstand te houden tussen de elektrode en de pacemaker/ICD. Natuurlijk wil je dat het hart nog altijd tussen de twee elektroden ligt, dus wellicht moet je beide elektroden een andere positie geven, bijvoorbeeld beiden in de zij of voor en achter. Aan de andere kant kun je je afvragen of zoveel moeite nodig is. Snel aanbrengen van de AED is bij een circulatiestilstand immers veel belangrijker dan een ICD of pacemaker. Op het moment dat je een AED nodig hebt, hebben de ICD of pacemaker in ieder geval niet voldoende geholpen.

Naast het beschadigen van de pacemaker of ICD, is het mogelijk dat de draden hiervan de geleiding van de schok van de AED beïnvloeden. Dat is nooit onderzocht en het is niet duidelijk of dit een duidelijk negatief effect heeft. Het is wel een extra reden om de elektroden niet over een geïmplanteerd apparaat te plaatsen als dat makkelijk mogelijk is. Mocht het toch gebeuren, dan is dat waarschijnlijk geen ramp.

Wat moet ik doen met een gebruikte AED?

Die moet je terugbrengen naar de eigenaar. De eigenaar kan vervolgens de kosten voor het gebruiksklaar maken declareren bij de regionale ambulancevoorziening (RAV). De AED wordt over het algemeen (nog) niet uitgelezen, behalve bij uitzondering voor onderzoeksdoeleinden (bijvoorbeeld In Noord Holland en Twente). Het is dus belangrijk om aan de ambulancemedewerkers door te geven hoe vaak de AED heeft geanalyseerd en hoe vaak daarvan er een schok is gegeven.

Welk onderhoud heeft een AED nodig?

De elektroden moeten af en toe worden vervangen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat die heel langzaam uitdrogen en dan niet meer goed plakken. Bovendien moet de accu af en toe worden vervangen, omdat deze heel langzaam leegloopt en veroudert. De eigenaar van de AED is verantwoordelijk voor dit onderhoud. Er is geen wettelijke verplichting of controle. Mocht je ooit een AED proberen te gebruiken die niet werkt, ga dan door met de borstcompressies en beademing en laat iemand een andere AED halen.

Zit een bh niet in de weg voor de elektroden?

Misschien lukt het je om de plakkers te plakken zonder de bh los te maken. Het kan zijn dat het bandje aan de linkerkant in de weg om de plakker op de juiste plaats in de zij te plakken. Het is dan het makkelijkst om de bh in het midden door te knippen. Mocht daar toch een beugel zitten en de schaar niet sterk genoeg zijn, dan kun je met enige kracht de bh ook naar beneden trekken.

Zou je een ruit in kunnen gooien als ergens een AED binnen hangt, maar het pand gesloten is?

Natuurlijk is het leven van een mensenleven oneindig veel meer waard dan een ruit. In die zin is de keuze natuurlijk eenvoudig. Toch is het waarschijnlijk niet verstandig. Bedenk ten eerste dat moderne ruiten niet zo makkelijk in te gooien zijn. Daarnaast moet je ook nog eens het gebouw binnen klimmen. Misschien moet je dan alsnog op zoek gaan naar de AED. Al met al verlies je hier veel tijd mee en breng je jezelf misschien zelfs in gevaar. Je kunt de tijd beter besteden aan het zoeken naar meer hulp, het creëren van een goede werkomgeving, het goed opvangen van professionele hulpverleners of het afwisselen met de andere hulpverleners.

Waarschijnlijk weet je in de buurt waar je woont of werkt wel een aantal plekken waar AED’s aanwezig zijn. Als je echt fanatiek bent om je buurt veiliger te maken, kun je natuurlijk altijd de eigenaren verzoeken om hun AED’s buiten op te hangen in een speciale kast. Wellicht is daar via de gemeente subsidie voor. Ook kun je zelf geld inzamelen om een AED in je buurt op te hangen. Zie: https://buurtaed.nl/


Terug naar de inhoudsopgave

Bijzondere situaties

Is het reanimeren van een drenkeling anders dan een normale reanimatie?

Ja, het reanimeren van een drenkeling kent enkele bijzondere aspecten. Natuurlijk is bij een slachtoffer dat in het water ligt je eigen veiligheid erg belangrijk. Verspil geen tijd aan het leegmaken van de mond. Door het verplaatsen is het meeste water er wel uit. Reanimeren is belangrijker! Het standaard reanimatieprotocol is bij iedere circulatiestilstand toe te passen, dus zeker ook bij een verdrinking.

Het standaard reanimatieprotocol is voornamelijk bedoeld voor een circulatiestilstand waarbij de oorzaak bij het hart ligt. Dat komt immers het meeste voor. Bij een verdrinking is het natuurlijk zo dat de oorzaak niet zozeer bij het hart liggen, maar meer bij de ademhaling. Daarom is het beter om bij een drenkeling te beginnen met 5 beademingen. Als er water in de longen is gekomen, zul je merken dat dat erg lastig gaat. Probeer dat toch zo goed mogelijk. Ga vervolgens verder met het normale reanimatieprotocol.

Klopt het dat onderkoelde slachtoffers zelfs na lange tijd nog gered kunnen worden?

Ja, dat klopt, maar extreme voorbeelden zijn echt zeldzaam. Het idee is dat onderkoeling de stofwisseling vertraagt, zodat je lichaam iets langer met minder zuurstof kan. Het is wel gebleken dat alleen ernstige en plotselinge onderkoeling beschermend werkt. Denk dus aan het vallen in water onder de 5 graden Celcius. Warmer water kan ook vrij snel voor onderkoeling zorgen, maar klaarblijkelijk niet snel genoeg om je te beschermen tegen zuurstofgebrek.


Terug naar de inhoudsopgave

Stoppen met reanimeren

Als het overduidelijk is dat een slachtoffer dood is, mag ik dan zelf beslissen niet te gaan reanimeren?

Ja, dat mag. Wettelijk gezien mag iedereen de dood vaststellen. Het officieel doodverklaren mag alleen door een arts gebeuren. Het is logisch dat je niet gaat reanimeren als je kunt zien dat iemand overduidelijk dood is (we zullen de details weglaten). Bedenk wel dat je zelf echt overtuigd moet zijn dat iemand blijvend dood is. Ten eerste is iemand met een circulatiestilstand feitelijk al dood en het verschil met “blijvend dood” kan op het eerste gezicht lastig zijn. Ten tweede zijn er situaties waarbij je onterecht kunt vermoeden dat reanimatie geen zin meer heeft, bijvoorbeeld bij een slachtoffer dat al enige tijd in koud water ligt en sterk onderkoeld is geraakt. 

Moet een professionele hulpverlener, zoals een ambulanceverpleegkundige of een arts zich houden aan een niet-reanimeerverklaring (NR-verklaring)?

Ja, het is wettelijk vastgelegd dat een professionele hulpverlener altijd de toestemming van een patiënt voor een behandeling nodig heeft. Als er geen toestemming is gegeven voor reanimeren, dan mag dit dus ook niet gebeuren. Over het algemeen zal de reanimatie direct worden gestaakt bij het vinden van zo’n verklaring. Bij zeer bijzondere omstandigheden zou het ambulancepersoneel ervoor kunnen kiezen om te reanimatie te staken buiten het zicht van de omstanders.

De beperking geldt alleen voor reanimeren en bijvoorbeeld niet voor het verhelpen van een verstikking. Ook als een slachtoffer succesvol gereanimeerd is voordat de NR-verklaring is gevonden, hoeft daarna niet met de behandeling te worden gestopt, tenzij het slachtoffer later opnieuw gereanimeerd moet worden. Ten slotte kan een arts in uitzonderlijke gevallen een NR-verklaring negeren als hij/zij kan aannemen dat het slachtoffer een bepaalde situatie nooit heeft bedoeld bij het opstellen van een NR-verklaring of het aanvragen van een penning.

Wanneer mag een professionele hulpverlener stoppen met reanimeren?

Een professionele hulpverlener mag stoppen als deze inschat dat de reanimatie niet zinvol is. Artsen mogen hierin min of meer zelf een inschatting maken afhankelijk van de situatie. Ambulancemedewerkers mogen dit eigenlijk ook, hoewel ze een landelijke lichtlijn kennen. Als de ambulance 20 minuten ter plaatse is bij een reanimatie en er al die tijd geen schokbaar ritme is geweest, mag een ambulanceverpleegkundige de reanimatie staken. Hij of zij mag ook doorgaan, als dat zinvol lijkt in een bepaalde situatie. Verder is er nog een aantal specifieke situaties waarbij een ambulanceverpleegkundige mag stoppen of niet hoeft te beginnen.

Wat moet je doen om zelf een NR-penning aan te vragen?

De niet-reanimerenpenning is in 2007 ontwikkeld door de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE). In 2017 is de uitgifte van de penning overgedragen aan de Patiëntenfederatie Nederland. Daar kun je de penning op verschillende manieren bestellen. Je hoeft geen lid te worden, maar je moet wel een (klein) bedrag betalen. Je hoeft niet per se een penning aan te vragen om je behandelverbod kenbaar te maken. Dat kan ook vooraf mondeling aan je huisarts of in het ziekenhuis. Het kan ook met een ondertekende verklaring. Sommige mensen nemen zelfs een speciale tatoeage. De NR-penning is echter het best herkenbaar voor alle soorten hulpverleners en daarnaast ook voor de aanvrager de meest eenvoudige optie. Het is altijd aan te raden om je keuze te bespreken met je (huis)arts en in het ziekenhuis. Voor de meeste verklaringen rondom je gezondheid hoef je niet naar de notaris, zo ook niet voor een NR-verklaring. Een notaris kijkt wel heel anders aan tegen wensen omtrent het levenseinde, dus je wensen bespreken met een notaris kan zeker voordelen hebben. Kijk voor meer informatie op: https://www.thuisarts.nl/levenseinde/ik-wil-nadenken-over-reanimatie


Terug naar de inhoudsopgave

Burgerhulpverlening (HartslagNu)

Weet HartslagNu waar je bent op ieder moment?

Ja, dat kan. Je kunt ervoor kiezen om alleen met SMS te werken en dan stel je zelf enkele locaties en tijden in. Je kunt ook de app installeren en die houdt met GPS je actuele locatie bij. Hoe HartslagNu precies werkt staat op hun website precies uitgelegd: https://www.hartslagnu.nl/


Terug naar de inhoudsopgave

Stabiele zijligging

Waarom leggen ambulancemedewerkers zelden een slachtoffer in de stabiele zijligging?

Daar zijn verschillende redenen voor. Allereerst is het goed om te bedenken wat het nut van de stabiele zijligging is. De ademweg zal vrij blijven, zonder dat de hulpverlener het hoofd van het slachtoffer vast hoeft te houden. Daarnaast loopt eventueel braaksel ook makkelijker af, waardoor het minder een gevaar voor de luchtweg vormt. De stabiele zijligging is dus met name van nut als een hulpverlener alleen is en er meer belangrijke dingen te doen zijn dan het vrij houden van de ademweg van een ademend slachtoffer. Dat maakt de stabiele zijligging sowieso al minder relevant voor alle hulpverleners, omdat je zelden alleen bent en omdat het vrijhouden van de luchtweg bij een ademend slachtoffer een zeer hoge prioriteit heeft.

Er zijn enkele praktische redenen waarom de stabiele zijligging niet vaak gebruikt wordt door ambulancemedewerkers. Ten eerste kun je een slachtoffer wel in de stabiele zijligging op een brancard leggen, maar dat gaat toch niet zo gemakkelijk als op de rug. Ten tweede liggen er op de ambulance hulpmiddelen om de luchtweg vrij te houden, namelijk verschillende buisjes voor in de mond, neus, keel of luchtpijp en daarnaast een zuigapparaat om speeksel en braaksel op te zuigen. Naast de praktische redenen is het ook onhandig om een slachtoffer in de stabiele zijligging lichamelijk goed te onderzoeken. Ten slotte verlies je ook het contact met een slachtoffer dat wellicht nog half bij bewustzijn is.

Er is overigens wel een situatie waarbij de stabiele zijligging wel wordt gebruikt door ambulancemedewerkers, namelijk bij een grote ramp waarbij veel slachtoffers zijn. Verder kan de stabiele zijligging nuttig zijn bij slachtoffers met een alcohol- of drugsvergiftiging, brakende slachtoffers in het algemeen en bij hoestende verdrinkingslachtoffers. Ook dan pas je de stabiele zijligging alleen toe als er verder op dat moment geen andere behandeling meer nodig of mogelijk is.


Terug naar de inhoudsopgave

Verstikking en verslikking

Is het belangrijk dat je bij de rugslagen een opgaande beweging gebruikt?

Nee, dat staat niet in de richtlijnen en dat is ook niet nuttig. Die opgaande beweging werkt niet door in een opgaande beweging in de luchtweg, zoals onterecht de gedachte zou kunnen zijn. Het principe berust op een verhoogde druk in de borstkas en dus de luchtwegen, waardoor het ingeslikte stuk (voedsel) naar boven kan schieten. Dit principe is hetzelfde als bij de buikstoot (Heimlich) en hetzelfde vindt plaats bij borstcompressies. Rugslagen zijn het minst schadelijk, vandaar dat je daarmee begint bij een slachtoffer dat nog bij bewustzijn is.


Terug naar de inhoudsopgave

Verwondingen

Wat moet je doen als iemand een ernstige bloeding heeft?

Bij een ernstige bloeding zijn het inschakelen van hulp (112) en het geven van grote druk op de wond het meest belangrijk. Alleen hiermee kun je al een leven redden. Het liefst gebruik je voor de druk op de wond een doek of veel gaas. Eventueel kun je het ledemaat hoog houden. Het gebruik van drukpunten wordt niet meer aangeraden. Het gebruik van een tourniquet (knevel) is lange tijd uit den boze geweest. Recente ervaringen laten zien dat een tourniquet levens kan redden in situaties met ernstige bloedingen. Mits goed gebruikt zal een tourniquet ook geen ernstige schade veroorzaken.

Er zijn speciale cursussen helemaal gericht op het stoppen van ernstige bloedingen. Ook een volledige EHBO-cursus gaat hierop in. Met betrekking tot reanimeren is het volgende handig om te weten: wanneer je een bloeding pulserend ziet gutsen, weet je dat er geen circulatiestilstand is en dan hoef je dus (nog) niet te reanimeren. Wel moet je natuurlijk het bewustzijn en de ademhaling (laten) controleren, terwijl je de bloeding afdrukt. Als je al aan het reanimeren bent en je ziet daarna een ernstige bloeding, dan moet je doorgaan met reanimeren. Hopelijk kan iemand je dan helpen met het dichtdrukken van de wond.

Wat moet je doen als iemand z’n nek gebroken heeft?

Allereerst moet je bedenken dat hetgeen waar het slachtoffer het meeste last van heeft, het belangrijkste is om te behandelen. Dit wordt wel eens samengevat met: “treat first what kills first”. Als een slachtoffer niet ademt, dan zijn de borstcompressies en de beademingen dus het meest belangrijk en het overige letsel is minder belangrijk. Natuurlijk kun je bij een verdenking op nekletsel wel voorzichtiger zijn met het bewegen van het hoofd. Er zijn manieren om de ademweg te openen zonder de nek teveel te bewegen, zoals de jaw-thrust. Hoewel je nooit helemaal zeker weet wat er binnenin het lichaam gebeurd, moet je met name aan nekletsel denken bij een ernstig ongeval. Dit is een betrekkelijk zeldzame situatie. Aan deze situatie wordt dan ook niet standaard aandacht besteed in reanimatiecursussen in Nederland. Wij doen dat incidenteel wel, met name tijdens herhalingscursussen. Ook een volledige EHBO-cursus bereid je beter voor op deze situatie.


Terug naar de inhoudsopgave

Zorg in het ziekenhuis

Worden de meeste mensen die gereanimeerd zijn geen kasplantje?

Nee, integendeel: de meeste mensen die overleven komen er heel goed uit. Ongeveer 25% van de slachtoffers overleeft een reanimatie. Van de overlevers heeft meer dan 90% een goede neurologische functie of hoogstens een middelmatige beperking, waarmee in ieder geval zelfstandig leven mogelijk is. Dit geldt zelfs voor mensen boven de 70, hoewel die minder vaak overleven (ca. 12%). Ook het hebben van andere aandoeningen, lijkt de kans op een goede uitkomst niet erg te verminderen. Ten slotte moeten we natuurlijk de effecten van een reanimatie ook niet bagatelliseren. Naast problemen met het geheugen, concentratie en planning komen emotionele problemen en vermoeidheid veel voor. Gelukkig zijn deze problemen meestal mild.

Wordt een slachtoffer in het ziekenhuis gekoeld?

Ja, als een slachtoffer na een reanimatie niet bijkomt, dan voorkomt een lage lichaamstemperatuur waarschijnlijk schade aan de hersenen. De zuurstofbehoefte wordt verlaagd en het effect van allerlei schadelijke stoffen wordt verminderd. Dit koelen duurt ongeveer een dag. Recente onderzoeken laten zien dat het wellicht niet nodig is om slachtoffers heel erg diep te koelen, maar dat een constante temperatuur van 36 graden al voldoende is.


Terug naar de inhoudsopgave

Nazorg voor hulpverleners

Is er ook slachtofferhulp voor de hulpverleners beschikbaar?

Ja, bijvoorbeeld via Slachtofferhulp Nederland. Aangezien je als hulpverlener niet bij een professionele organisatie bent aangesloten, moet de wens om hulp (helaas) wel vanuit jezelf komen. Je kunt dan bijvoorbeeld bij Slachtofferhulp Nederland terecht, maar er zijn ook organisaties die zich specialiseren op de nazorg voor hulpverleners bij eerste hulp. Natuurlijk kun je ook bij je huisarts terecht. HartslagNu stuurt na iedere inzet een vragenlijst, waarin er ook wordt gevraagd of je hulp nodig hebt. Of je nou hulp zoekt of niet en waar je ook hulp zoekt, in ieder geval is het goed om met voldoende mensen te praten over je ervaring. Ook Taskforce QRS hoort graag je ervaring, maar we zijn geen professionele hulpverlener. Ten slotte is het goed om te weten dat hulpverleners zelden ernstige lange termijn gevolgen ondervinden van een hulpverlening. Als het slachtoffer een bekende is, dan kan dat natuurlijk anders zijn.

Kan ik als hulpverlener in contact komen met het slachtoffer?

Dat is vrij lastig in verband met het beroepsgeheim van medici. Soms is het met enige moeite en geluk wel mogelijk om erachter te komen hoe het gaat met het slachtoffer. Natuurlijk moet je daarbij wel rekening houden met de privacy van het slachtoffer. Je moet ook rekening houden met je eigen gevoel. Soms is het prettig om de afloop te weten, maar er zijn ook meerdere redenen om dat proberen los te laten. Een interessant initiatief is Hart4ALL. Hierbij krijgen hulpverlener en slachtoffer een armbandje, waarmee ze met elkaar in contact kunnen komen als ze dat beiden willen. Hiermee wordt de privacy gegarandeerd en is een frustrerende zoektocht niet meer nodig. Hart4ALL is helaas nog maar in enkele ambulanceregio’s actief.


Terug naar de inhoudsopgave

Bronvermelding (wordt nog aangevuld)

Websites
https://www.reanimatieraad.nl/
https://cprguidelines.eu/

Top